Canlyniadau allweddol:
- Roedd gan 21.1% o'r lloi a sganiwyd yn yr astudiaeth hon sgoriau briwiau annormal ar yr ysgyfaint (sgoriau >1).
- Dangosodd 33.3% o loi â sgoriau briwiau annormal ar yr ysgyfaint symptomau clinigol clefyd resbiradol buchol (BRD) ac fe'u triniwyd â meddyginiaethau gwrthficrobaidd, tra na chafodd y 66.7% arall unrhyw driniaeth wrthficrobaidd sy'n awgrymu clefyd is-glinigol.
- Ar draws cyfnod yr astudiaeth, roedd gan loi â sgoriau briwiau annormal ar yr ysgyfaint gyfraddau twf is ar gyfartaledd o 0.17 kg/dydd o’i gymharu â lloi â sgoriau briwiau ar yr ysgyfaint normal.
Cefndir:
Mae clefyd resbiradol buchol (BRD) yn glefyd amlffactoraidd a all gael ei achosi gan ystod o ffactorau megis pathogenau (feirysau a bacteria), ffactorau sy'n gysylltiedig ag organebau lletyol, straenachoswyr amgylcheddol ac arferion rheoli. Gall y clefyd hwn effeithio'n negyddol ar les anifeiliaid a chael effeithiau negyddol ar gyfraddau twf, ffrwythlondeb a chynhyrchu llaeth. Ar ben hynny, adroddir mai BRD yw'r prif reswm dros ddefnyddio triniaethau gwrthficrobaidd mewn lloi a stoc ifanc. Felly, mae angen lleihau BRD ar ffermydd er mwyn iechyd a lles stoc, economeg ac ar gyfer lleihau'r defnydd o driniaethau gwrthficrobaidd.
Diben y gwaith:
- Gwella iechyd a lles lloi llaeth yng Nghymru trwy godi ymwybyddiaeth o effaith a phwysigrwydd lleihau clefyd resbiradol gwartheg ar ffermydd.
- Ymchwilio i'r defnydd o sganio uwchsain thorasig fel offeryn diagnostig ar gyfer canfod clefyd resbiradol buchol yn gynnar mewn lloi.
- Edrych ar effeithiau clefyd anadlol buchol ar gyfraddau twf lloi.
Yr hyn a wnaed:
Roedd y prosiect yn cynnwys 8 fferm laeth yng Ngogledd-ddwyrain Cymru. Dewiswyd heffrod llaeth (n=256) rhwng 2 a 6 wythnos oed a'u pwyso gan ddefnyddio tâp pwyso. Cafodd yr un lloi eu hail-bwyso tua 4 wythnos yn ddiweddarach a chynhaliwyd archwiliad uwchsain thorasig (TUS) gan filfeddyg i asesu'r ysgyfaint am friwiau. Ystyriwyd sgoriau o ≤1 yn normal a sgoriau o > 1 yn annormal. Ailymwelwyd â lloi am y trydydd tro tua 4 wythnos ar ôl yr archwiliad TUS a chawsant eu hail-bwyso am y tro olaf. Adeg y pwyso terfynol, cynhaliwyd archwiliadau TUS am yr eildro ar loi a gafodd sgoriau annormal i fonitro dilyniant y clefyd. Rhoddwyd hyfforddiant i holl staff y fferm ar ganfod arwyddion clinigol clefyd anadlol buchol yn seiliedig ar Gerdyn Sgôr Iechyd Lloi MSD a darparodd pob fferm gofnodion o'r holl achosion clinigol o BRD yn ystod y prosiect.
Canlyniadau:
- Yn y prosiect hwn, nid oedd tua dwy ran o dair o'r lloi â briwiau annormal ar yr ysgyfaint yn dangos unrhyw arwyddion clinigol o glefyd, ac felly ni chawsant eu trin â meddyginiaethau gwrthficrobaidd. Mae hyn yn awgrymu bod y clefyd yn is-glinigol, neu ei fod heb gael ei ganfod ac y gallai arwyddion clinigol y clefyd fod yn rhan fechan iawn o’r broblem.
- Ar gyfartaledd, roedd gan loi â sgoriau briwiau annormal ar yr ysgyfaint gyfraddau twf is o’i gymharu â'r rhai â sgoriau briwiau normal ar yr ysgyfaint, gan dynnu sylw at effaith negyddol clefyd resbiradol buchol ar berfformiad lloi.
- Gall sganio uwchsain thorasig weithredu fel offeryn defnyddiol i wneud y canlynol:
- Asesu clefyd resbiradol buchol ar y fferm (cyffredinolrwydd a difrifoldeb)
- Canfod clefyd a'i drin cyn iddo ymddangos
- Nodi lloi ag ysgyfaint briwiedig
- Gweithredu fel offeryn rheoli ar gyfer dewis heffrod cyfnewid
- Cefnogi penderfyniadau o ran defnyddio triniaethau gwrthficrobaidd
Sut i’w roi ar waith ar eich fferm chi:
- Gwerthuswch iechyd lloi ar y fferm ac ystyriwch achosion clefyd resbiradol buchol.
- Cysylltwch â'ch milfeddyg fferm ynglŷn â sgorio briwiau ar yr ysgyfaint gan ddefnyddio archwiliadau uwchsain thorasig. Gellid gwneud hyn fel rhan o'ch cynllun cylch gwella iechyd anifeiliaid ar gyfer y cynllun ffermio cynaliadwy.
- Mesur: Dewiswch grŵp o loi i gael archwiliadau uwchsain thorasig, yn ddelfrydol, dylai lloi fod yn fwy na 3 mis oed a phwyso mwy na 150kg. Hefyd, argymhellir sganio ar adegau pan fo lloi o dan straen ac yn fwyaf agored i glefydau e.e. diddyfnu (AHDB, 2026).
- Cynllunio: Dylech drafod canlyniadau gyda'ch milfeddyg, creu cynllun ar gyfer unrhyw welliannau sydd eu hangen a gweithredu'r cynllun hwnnw ar y fferm.
- Adolygu: Ail-sganiwch loi i fesur llwyddiant unrhyw newidiadau a wneir.