Crynodeb o’r prosiect
Daeth prosiect Cylchdroadau Gwydn yn gymorth i ffermwyr ddod at ei gilydd drwy gyfres o bum gweithdy arbenigol a phrofion maes cysylltiedig. Fe’u cynlluniwyd i gryfhau gwydnwch busnesau fferm o ran iechyd y pridd, rheoli maetholion, perfformiad glaswelltiroedd, penderfyniadau’n ymwneud â chnydau, ac enw da ymhlith y cyhoedd. Ar draws y rhaglen gyfan, cymerodd 80 o fynychwyr ran, yn cynrychioli 58 o fusnesau, gan ddangos diddordeb cryf gan y sector a diddordeb mewn datblygu systemau ffermio mwy hyblyg a chynaliadwy. Cyflwynwyd sesiynau gan arbenigwyr blaenllaw yn y diwydiant, gan gynnwys y Farm Carbon Toolkit, Dan Smith, Chris Duller, John Sarup, ac Amy Jackson. Darparodd pob un offer ymarferol, tystiolaeth gyfredol, a strategaethau ymarferol ar gyfer gwella gwydnwch ar ffermydd.
Roedd y prosiect hefyd yn cynnwys treialu’r wonder wheel, a ddangosodd welliannau mesuradwy o ran ymdreiddiad, strwythur y pridd, a lleihau erydiad, gan atgyfnerthu gwerth technolegau rheoli pridd sydd braidd yn tarfu ar y tir. At ei gilydd, amlygodd y prosiect bwysigrwydd integreiddio data am bridd a maetholion, mireinio cylchdroadau, gwella arferion cyfathrebu, a chroesawu arloesedd i gefnogi cynhyrchiant hirdymor a pherfformiad amgylcheddol o fewn busnesau ffermio.
Treialon y wonder wheel
Mae’r wonder wheel yn system olwyn droellog bigog (Ffigur 1). Mae gan y wonder wheel olwynion pigfain neu riciog sy’n treiddio i arwyneb y pridd (fel arfer 5–15 cm o ddyfnder). Wrth i’r wonder wheel gael ei dynnu gan dractor, mae’n creu holltau fertigol neu fandyllau mewn haenau o bridd cywasgedig. Mae’r holltau hyn yn gwella ymdreiddiad, awyru, a threiddiad gwreiddiau, gan helpu bioleg y pridd i adfer yn sgil peiriannau trwm neu dywydd gwlyb. Mae pob olwyn bigog yn gwasgu i mewn i’r pridd ac yn ei godi ychydig, gan hollti parthau cywasgedig (Ffigur 2). Yn wahanol i aredig arferol neu aredig yr isbridd, nid yw’n gwrthdroi’r pridd, felly mae gweddillion a’r strwythur yn aros yn gyfan. Mae’n arbennig o ddefnyddiol ar lwybrau tractor, penrhynau, neu fannau lle ceir cryn draffig lle mae cywasgiad yn cyfyngu ar ddraeniad ac iechyd y cnydau. Prif ddefnydd y Wonder Wheel yw lliniaru cywasgu ar yr wyneb a achosir gan dractorau neu chwistrellwyr; gwella cyfraddau ymdreiddiad; hybu twf gwreiddiau a gweithgarwch biolegol; a lleihau dŵr ffo ac erydiad.
Beth wnaethon ni?
- Dau safle serth sy’n tyfu tatws
- Lleiniau a gafodd eu trin ac na chafodd eu trin
- Sgorio VESS (Archwiliad Gweledol o Strwythur y Pridd)
- Cyfrif mwydod
- Prawf Ymdreiddiad Dŵr
- Monitro trapio silt neu waddod ar waelod llethr
Canlyniadau
Safle 1
- Dangosodd y lleiniau a gafodd eu trin strwythur y pridd gwell (VESS is) ac roedden nhw’n ymdreiddio dŵr yn well o’u cymharu â’r lleiniau na chafodd eu trin.
- Dangosodd y lleiniau na chafodd eu trin fwy o gywasgu a dŵr ffo, yn enwedig ar ôl y glaw ym mis Medi.
Safle 2
- Roedd y lleiniau a gafodd eu trin yn tueddu i ddangos gwell cyfraddau ymdreiddio a sgoriau VESS cymedrol.
- Ni welwyd unrhyw fwydod yn yr un o’r lleiniau, o bosibl oherwydd fe samplwyd ar hyd y llwybr tractor mewn cae tatws a oedd wedi’i drin o’r blaen.
Dangosodd treialon maes y wonder wheel welliannau amlwg yn strwythur y pridd, ymdreiddiad, a llai o ddŵr ffo yn y ddau safle prawf. Cafodd y lleiniau a gafodd eu trin sgoriau VESS is yn gyson; roedden nhw’n amsugno dŵr yn gynt, ac ni chollwyd llawer o silt, os o gwbl, gan ddangos rhyddhad o gywasgu a gwell swyddogaeth hydrolig. Er bod mwydod yn absennol, mae’n debyg mai canlyniad samplu ar hyd y llwybr tractor oedd y rheswm am hyn, lle gallai amodau anaerobig atal gweithgarwch gan fwydod.
Casgliadau
Mae’r canfyddiadau’n dangos bod y wonder wheel yn gwella awyru, gofod mandyllau, a sefydlogrwydd arwyneb heb amharu ar haenau’r pridd. Caiff y swyddogaeth hydrograffig ei gwella, gan ddal a dargyfeirio glawiad i mewn i resi’r cnwd yn hytrach na ffurfio dŵr ffo rhwng y rhesi. At ei gilydd, mae’r wonder wheel yn offeryn effeithiol sydd braidd yn tarfu ar y tir. Mae hefyd yn cefnogi iechyd y pridd, yn lleihau’r risg o erydiad, ac yn cyfrannu at gylchdroadau mwy gwydn.
Gallai mabwysiadu’r wonder wheel yn y tymor hir:
- Leihau dibyniaeth ar aredig ddwys, gan ostwng costau tanwydd a llafur.
- Cefnogi ffermwyr i reoli dŵr yn gynaliadwy, yn enwedig yn ystod tymhorau glawog.
- Cyfrannu at gadw carbon yn y pridd drwy leihau unrhyw darfu a gwella sefydlogrwydd agregau.
- Gwella cydymffurfiaeth â rheoliadau iechyd y pridd a diogelu dŵr, gan gefnogi amcanion stiwardiaeth amgylcheddol.
Ffigur 1: Wonder wheel
Ffigur 2: Y wonder wheel yn codi’r pridd ac yn cracio’r cywasgiad yn y llwybrau tractor