Gwerthuso cnwd deuol o bys a ffa i’w gyfnewid am brotein wedi ei brynu i mewn i famogiaid cyfeb a thyfu a phesgi gwartheg biff

Un o brif yrwyr Robert Lyon ar Lower House Farm yw cynyddu gwytnwch y fferm gan leihau ei hôl troed carbon. Mae tyfu barlys ar Lower House Farm yn rhoi digon o egni startsh i borthi’r 500-600 o famogiaid cyfeb a thyfu a phesgi’r 130-150 o heffrod Belgian Blue ar y safle yn flynyddol. Ond mae cymysgedd protein yn cael ei ychwanegu at farlys wedi ei rolio er mwyn cyflawni’r diffyg protein yn y dogn. 

Er mwyn gweithio tuag at hunangynhaliaeth o ran protein, bydd Lower House Farm yn treialu ymgorffori pys a ffa wedi eu prynu i mewn yn y dogn i famogiaid cyfeb ar gyfer gaeaf 2023/24 a defnyddio pys a ffa wedi eu tyfu gartref yng ngaeaf 2024/25. Bydd y cnwd deuol o bys a ffa yn cael ei grimpio a’i ymgorffori yn nogn gaeaf 2024/25 i’r gwartheg bîff a’r mamogiaid cyfeb.

Gan fod Lower House Farm yn tyfu 3.6ha o farlys yn flynyddol, bydd cyflwyno cnwd torri o godlysiau’n cyd-fynd yn dda â’r cylchdro. Gan ei fod yn gnwd sy’n sefydlogi nitrogen, ni fydd angen unrhyw wrtaith nitrogen ar gyfer y cnwd dilynol, a gall y strwythur gwreiddyn prif wreiddyn gwahanol gynnig manteision o ran strwythur y pridd.

Gellir defnyddio pys a ffa mewn deiet i anifeiliaid cnoi cil fel ffynhonnell ddefnyddiol o egni a phrotein sy’n diraddio yn y rwmen. Mae pys yn cynnwys tua 26% o brotein yn y deunydd sych a ffa tua 29%. Mae’r ddau yn uchel mewn egni, gan gynnwys 13.6 i 14 MJ/kgDM gyda dros 40% o startsh. Bydd lefel eu cynnwys yn neiet y gwartheg a’r defaid yn dibynnu i raddau helaeth ar lefel y protein yn y porthiant sylfaenol a’r angen am garbohydradau eplesadwy ychwanegol. 

Defnyddir dadansoddiad o borthiant a bwydydd eraill (barlys wedi ei dyfu gartref, dwysfwyd protein, pys a ffa) i ffurfio deiet gaeaf 2023/24 a 2024/25. Bydd yr effaith ariannol, ôl troed carbon a pherfformiad yr anifeiliaid yn cael eu monitro a’u dadansoddi i gymharu’r deiet pys a ffa gyda’r deiet rheoli fydd yn cynnwys soia. Bydd cost y prynu i mewn, mewn cymhariaeth â phys a ffa wedi eu tyfu gartref, hefyd yn cael ei hasesu. 

Trwy yrru gwelliannau mewn cynaliadwyedd, bydd y prosiect yn cyfrannu at ddeilliannau Rheoli Tir yn Gynaliadwy trwy:

• Leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr y fferm
• Cefnogi gwelliant mewn storio ac atafaelu carbon gan leihau ôl troed carbon y fferm gyfan
• Cynnal a gwella’r ecosystem yn Lower House Farm
• Cyfrannu at iechyd a lles da i’r ddiadell a’r fuches. 

Gallwch ddefnyddio pys a ffa fel rhan o ddietau anifeiliaid sy’n cnoi cil, a hynny fel ffynhonnell ddefnyddiol o egni a phrotein. Mae pys a ffa ar gyfartaledd yn cynnwys tua 26% o brotein yn y deunydd sych. Mae'r ddau yn cynnwys llawer o egni, gan gynnwys 13.6 i 14 MJ/kgDM ac yn darparu ffynhonnell wych o startsh hefyd. At ddibenion yr arbrawf hwn, prynwyd pys a ffa crimp o fferm arall.   

Beth gafodd ei wneud

Dewiswyd 180 o famogiaid o’r ddiadell a dyrannwyd chwe grŵp o tua 30 o famogiaid sy’n efeilliaid i un o ddwy driniaeth ddietegol:

1. Diet safonol – TMR yn seiliedig ar silwair glaswellt, india-corn a dwysfwyd protein crai (50%).
2. Pys a ffa – TMR yn seiliedig ar silwair glaswellt, india-corn a phys a ffa crimp. 

Cafodd tri grŵp o 30 o famogiaid eu neilltuo ar gyfer pob triniaeth ac fe gawson nhw eu rhoi ar bob pen o’r un sied.

Cafodd y rhan fwyaf o'r mamogiaid a'r ŵyn eu troi allan i laswellt o fewn 36 awr i ŵyna. Roedd yr holl ddefaid yn pori ar yr un caeau. Roedd y tywydd yn heriol trwy gydol y cyfnod ŵyna ac yn gynnar yn y cyfnod llaetha. Cafwyd sawl diwrnod gwlyb ac oer gyda llawer o ŵyn yn dioddef o glwy’r cymalau. 

Dognau TMR

Cafodd y silwair, pys a ffa eu dadansoddi er mwyn ffurfio'r dietau isod ar gyfer y ddau grŵp. Cynlluniwyd dietau i ddarparu'r un faint o Egni Metaboladwy a Phrotein Metaboladwy.

Diet TMR – Safonol

Diet TMR – pys a ffa

Roedd mamogiaid yn derbyn 25g o fwyn y pen/diwrnod ar y ddau ddiet.  

Cyfanswm cost amcangyfrifedig y porthiant fesul mamog am y saith wythnos cyn ŵyna oedd £14.25 ar y diet safonol, a £13.90 ar y dogn o bys a ffa.   

Perfformiad anifeiliaid

Dechreuodd y cyfnod ŵyna ar 5 Mawrth 2024. Roedd yr holl ddarlleniadau colostrwm Brix a gymerwyd ar gyfer y ddau grŵp yn uwch na’r lefel a argymhellir o 26.

Enillion pwysau byw (DLWG) ar gyfer pob oen sy'n cael ei fagu hyd at 10 i 13 wythnos

Roedd cryn wahaniaeth yn y DLWG rhwng y triniaethau, gydag ŵyn oedd yn perthyn i famau a oedd yn cael eu bwydo â phys a ffa, yn hytrach na’r cymysgedd dwysfwyd safonol, yn tyfu tua 40g/dydd yn gyflymach. 

Casgliadau

Mae’r arbrawf peilot hwn wedi dangos bod modd defnyddio pys a ffa crimp yn llwyddiannus mewn dietau TMR ar gyfer mamogiaid cyfeb, gan ennill DLWG o tua 40g DLWG/oen y dydd. Mae hyn yn gyfystyr â phwysau ychwanegol o tua 2.8 kg o bwysau byw (kgLW) dros 10 wythnos, sydd yn ôl prisiau cyfredol (SQQ o 654.50c/kgDW 7/9/24) yn werth £8.61. Mae’r ŵyn hyn hefyd yn gadael y fferm yn gynharach ac yn rhyddhau porfa i famogiaid.