Adolygiad o fenter gwartheg: Gwneud penderfyniadau gwybodus sy'n seiliedig ar ddata

Mae Fferm Graianfryn, gweithrediad 295 erw gyda dwysedd stocio cyfredol o 1.84 o unedau da byw, yn defnyddio pori cylchdro a rhaglen fwydo TMR sy'n cynnwys haidd y gwanwyn a dyfir ar y fferm ei hun. Ar hyn o bryd mae’r fferm yn rhedeg menter bîff a llaeth (dros 300 pen) ochr yn ochr â 500 o ddefaid Miwl Gogledd Lloegr.

Mae adolygiad o’r busnes yn ddiweddar wedi amlygu meysydd posibl i’w gwella o fewn y fenter bîff, gan gynnwys defnyddio amrywiaeth ehangach o brotein a dyfir gartref a newid o system besgi i werthu gwartheg stôr/newydd eu diddyfnu. Yr hyn sy'n allweddol i broffidioldeb mewn menter besgi yw sicrhau bod gwartheg yn bodloni'r manylebau gofynnol er mwyn osgoi cosbau. Caiff monitro rheolaidd a meddalwedd eu defnyddio ar hyn o bryd i gofnodi enillion pwysau byw, gan sicrhau nad oes unrhyw anifail nad yw'n magu digon o bwysau yn cael ei gadw ar y fferm.

Bydd astudiaeth bwrdd gwaith yn defnyddio ymarferion modelu i ddarparu tystiolaeth, data, ac awgrymiadau i fireinio'r fenter bîff ar fferm Graianfryn. Adolygir perfformiad technegol ac ariannol, ac ymchwilir i newidiadau rheoli posibl gyda'r nod o wella effeithlonrwydd a pherfformiad y fenter yn gyffredinol. Ein nod yw grymuso Graianfryn gyda’r mewnwelediadau angenrheidiol i wneud penderfyniadau gwybodus a yrrir gan ddata, gan sicrhau twf parhaus y fferm a’i heffaith gadarnhaol o fewn y diwydiant.

Bydd y prosiect hefyd yn cyfrannu at ganlyniadau Rheoli Tir yn Gynaliadwy, gan gynnwys:

• defnyddio adnoddau’n effeithlon 
• llai o allyriadau nwyon tŷ gwydr
• safonau iechyd a lles anifeiliaid uchel 

Canlyniadau Allweddol Adolygiad o Fenter Pesgi Bîff Graianfryn:

• Elw Net: £19 fesul anifail wedi’i besgi neu £0.03/kg pwysau byw, sy’n perfformio’n sylweddol uwch na chyfartaledd y diwydiant gyda cholledion o £0.31/kg ar gyfer gwartheg bîff wedi’u pesgi.
• Costau Amrywiol: £116,158 yn 2023, gyda chostau porthiant (£84,748) yn gyfrifol am y gwariant mwyaf.
• Costau Sefydlog: £41,002, gan arwain at gyfanswm costau cynhyrchu o £157,160 ac elw net o £2,009.
• Pesgi Gwartheg vs Gwartheg Stôr: Roedd pesgi gwartheg hyd at 600kg yn fwy proffidiol na’u gwerthu yn 450kg fel gwartheg stôr, gydag elw o £130.45 y pen yn uwch dan do a £195.90 y pen yn uwch yn yr awyr agored. Mae’r ffigurau hyn yn seiliedig ar brisiau’r farchnad yn 2023.
• Rheoli Porthiant: Mae defnyddio haidd a dyfir gartref yn helpu i wrthbwyso costau, ond mae tywydd gwael yn her o ran cynhyrchu porthiant. 

Cefndir

Mae fferm Graianfryn yn fenter 295 erw gyda dwysedd stocio o 1.84 uned da byw fesul hectar, gan ddefnyddio system bori cylchdro a rhaglen fwydo dogn cymysg cyflawn, gan gynnwys haidd y gwanwyn a dyfir gartref. Mae’r fferm yn cadw 300 o wartheg bîff o wartheg llaeth a 500 o famogiaid Miwl Gogledd Lloegr. Fe wnaeth adolygiad diweddar ganfod cyfleoedd i wella’r fenter bîff, megis arallgyfeirio i brotein a dyfir gartref ac ystyried gwerthu gwartheg fel stôr/lloi diddwyn yn hytrach nag wedi’u pesgi. Mae’r cynnig hwn yn amlinellu astudiaeth i asesu gwahanol systemau gwartheg, adolygu perfformiad technegol ac ariannol, ac archwilio newidiadau mewn rheolaeth i wella effeithlonrwydd, gan gyfrannu at nodau rheoli tir yn gynaliadwy.

Pwrpas y gwaith 

• Canfod aneffeithlonrwydd o fewn y system bresennol ar fferm Graianfryn sy’n effeithio ar broffidioldeb ac edrych ar welliannau posibl.
• Asesu opsiynau rheoli amgen, gan gynnwys newidiadau o ran brîd a geneteg, i wella perfformiad gwartheg.
• Cynnal dadansoddiad cost-effeithiolrwydd i gymharu magu lloi ar y fferm gyda phrynu lloi wedi’u diddyfnu, gan werthuso goblygiadau ariannol, risgiau a manteision strategol. 

Yr hyn a wnaed

Bu’r astudiaeth ddesg yn adolygu data presennol y fferm i ganfod unrhyw ddiffyg effeithlonrwydd mewn perfformiad gwartheg, ac yn edrych ar addasiadau yn ymwneud â rheoli, newidiadau o ran brîd, a strategaethau i wneud y defnydd gorau o brotein. Bu dadansoddiad cost-effeithiolrwydd yn cymharu system o fagu lloi ar y fferm gyda phrynu lloi wedi’u diddyfnu a gwartheg stôr. 

• Casglu ac Adolygu Data:
  •  Casglu data cynhyrchiant ac ariannol (cyfraddau twf, trosiant bwyd, data iechyd, elw gros ac ati).
  • Meincnodi yn erbyn data AHDB a’r Adolygiad Busnesau Fferm.
• Dadansoddi Costau:
  • Cymharu costau magu lloi gyda phrynu lloi wedi’u diddyfnu.
  • Amcangyfrif costau llafur, milfeddygon a bwyd ar gyfer magu lloi.
• Datblygu Senario a Modelu:
  • Asesu’r dogn gorau posibl, dewis brid a rheolaeth iechyd.
  • Cymharu costau pesgi gyda phrisiau gwerthu gwartheg stôr 18 mis oed. 

Canlyniadau

Mae adolygiad o’r fenter yn dangos bod menter pesgi gwartheg bîff o anifeiliaid llaeth ar fferm Graianfryn yn lled-broffidiol ond yn sensitif iawn i amrywiadau mewn costau porthiant a phrisiau gwerthu gwartheg, a allai arwain at wneud colled. Mae angen monitro parhaus i sicrhau hyfywedd hirdymor.

• Costau Porthiant: Y gost fwyaf yw porthiant, ar gyfanswm o £84,748, sy’n gyfrifol am 73% o’r costau amrywiol a 54% o gyfanswm costau cynhyrchu. Mae hyn yn amlygu’r angen am ddadansoddiad pellach o ddognau gwartheg a phorthiant a dyfir gartref i archwilio cyfleoedd i arbed arian heb leihau allbynnau, a allai gynyddu elw.
• Proffidioldeb: Yn 2023, llwyddodd y busnes i wneud elw net o £19 fesul anifail wedi’i besgi, neu £0.03/kg o bwysau byw a werthwyd, sy’n well na cholled gyfartalog y diwydiant o £0.31/kg ar gyfer gwartheg bîff wedi’u pesgi. Er ei fod yn broffidiol, mae’r elw’n fach iawn ac yn sensitif i gynnydd mewn costau.
• Strategaeth Ehangu: Mae’r busnes yn cynyddu nifer y gwartheg, a ddylai helpu i leihau gorbenion fesul uned a chynyddu elw, gan gymryd bod ffigurau elw gros yn aros yn sefydlog. Gallai’r broses ehangu gynnig arbedion maint a gwella perfformiad ariannol ymhellach.
• Pesgi v gwerthu gwartheg stôr: Mae’r dadansoddiad ariannol yn dangos bod pesgi gwartheg hyd at 600kg yn fwy proffidiol na’u gwerthu yn 450kg fel gwartheg stôr, gydag elw £130.45 y pen yn uwch ar gyfer systemau dan do a £195.90 y pen yn uwch ar gyfer systemau awyr agored. Fodd bynnag, mae angen ystyried costau llafur a gorbenion ychwanegol. 
• Cyfnod pontio 2023: Mae ffigurau 2023 yn adlewyrchu pontio i system newydd, gan gynnwys costau magu ychwanegol nad ydynt wedi’u cydbwyso gyda gwerthiant hyd yn hyn. Bydd adolygiad dilynol ar ôl i’r system sefydlogi yn cynnig darlun ariannol mwy eglur.

I grynhoi, gall gwella cost-effeithlonrwydd porthiant, cynyddu nifer y gwartheg, a mireinio arferion rheoli wella proffidioldeb a sicrhau cynaliadwyedd hirdymor.

Canllaw 5 cam i gyflwyno gwelliannau i’r fenter bîff ar eich fferm

1. Monitro ac asesu perfformiad ariannol presennol

• Adolygwch ddata ariannol eich fferm, gan gynnwys costau cynhyrchiant, costau bwyd a phrisiau gwerthu gwartheg.
• Cyfrifwch eich elw net fesul anifail wedi’i besgi, a chymharu hynny gyda ffigurau’r diwydiant.

2. Dadansoddi costau porthiant a gwella effeithlonrwydd porthiant

• Nodwch gyfran y costau porthiant yng nghyfanswm eich costau cynhyrchu (yn achos Graianfryn, roedd costau porthiant yn 54% o gyfanswm yr holl gostau).
• Adolygwch ddognau’r gwartheg ac archwiliwch ffyrdd i gynyddu’r defnydd o borthiant a dyfir gartref a lleihau dibyniaeth ar fwyd a brynir i mewn.

3. Gwerthuso opsiynau rheoli amgen a dewis brid

• Aseswch a fyddai newid i wahanol fridiau neu fridiau croes yn gwella trosiant bwyd a pherfformiad ar eich system sy’n seiliedig ar borthiant.
• Arbrofwch gyda gwahanol ddulliau pesgi (e.e. systemau dan do o’i gymharu â systemau awyr agored) i ganfod yr opsiwn mwyaf 
  cost-effeithiol a phroffidiol.

4. Cymharu magu lloi gyda phrynu lloi wedi’u diddyfnu

• Cyfrifwch gostau magu lloi ar eich fferm o’i gymharu â phrynu lloi wedi’u diddyfnu neu wartheg stôr.
• Dylid cynnwys yr holl gostau perthnasol yn eich dadansoddiad, megis porthiant, gofal milfeddygol, llafur a risgiau marwolaeth posibl.
• Datblygu model ariannol i gymharu cost-effeithlonrwydd a phroffidioldeb pob dull.

5. Tyfu a monitro

• Os bydd adnoddau’n caniatáu, ystyriwch gynyddu nifer y gwartheg er mwyn elwa o arbedion maint a lleihau gorbenion.
• Parhau i fonitro perfformiad ariannol ac amodau’r farchnad er mwyn addasu strategaethau yn ôl yr angen.

• Gorffennaf 2024