Gwerthuso’r fenter buchod sugno

Mae buchesi sugno yn chwarae rhan hollbwysig yn amaethyddiaeth Cymru, gan gyfrannu’n sylweddol at gynhyrchu cig eidion ein cenedl ac mae ganddyn nhw ran i’w chwarae mewn rheoli cynefinoedd yng Nghymru. Ond mae'n hanfodol sicrhau'r effeithlonrwydd gorau posibl, sy'n gofyn am sylw i fanylion a gwelliant mewn protein a hunangynhaliaeth ynni.

Ar ôl cwblhau adolygiad o’r busnes ym mis Medi 2023, mae Awel y Grug wedi bod yn ymchwilio’n ddyfnach i gost ariannol a gofynion llafur ei buches sugno o 30 buwch sy’n lloia yn y gaeaf / y gwanwyn, yn bennaf Limousin neu Limousin croes, ac ar gyfartaledd 30 o wartheg stôr i'w pesgi. Mae'r archwiliad dyfnach hwn wedi arwain at y fferm yn pwyso a mesur y manteision a'r anfanteision o gael gwared ar y fuches sugno gyfan a chynyddu nifer y defaid. 

Bydd yr ail brosiect yn Awel y Grug yn astudiaeth bwrdd gwaith, gan ganolbwyntio ar y fuches sugno yn fanylach er mwyn darparu tystiolaeth, data ac awgrymiadau digonol yn seiliedig ar ymarfer modelu. Bydd hyn yn sicrhau bod pob opsiwn yn cael ei ystyried mewn perthynas â newidiadau i'r busnes yn y dyfodol. Bydd yr adolygiad yn canolbwyntio ar berfformiad technegol ac ariannol ac yn ymchwilio i newidiadau rheoli i wella effeithlonrwydd a pherfformiad y fenter. 

Bydd y prosiect hefyd yn cyfrannu at ganlyniadau Rheoli Tir yn Gynaliadwy, gan gynnwys:

• defnyddio adnoddau’n effeithlon 
• ecosystemau cydnerth
• llai o allyriadau nwyon tŷ gwydr
• tirweddau naturiol a’r amgylchedd hanesyddol gwarchodedig 
• safonau iechyd a lles anifeiliaid uchel 

Gorffennaf 2024

Mae gwerthusiad o’r fuches sugno wedi’i gwblhau yn Awel y Grug a nodwyd yr argymhellion canlynol: 

• Mae'r adolygiad o’r fenter wedi dangos bod perfformiad technegol y fuches yn dda gyda dangosyddion perfformiad allweddol yn dangos bod metrigau ffrwythlondeb yn agos at dargedau'r diwydiant. Mae lle i wella o ran cyfraddau twf lloi gan y bydd hyn yn cael effaith fawr ar allbwn y buchod os byddant yn gwerthu gwartheg yn 13 mis oed.
• Yn ariannol, mae'r fuches yn perfformio'n dda. Fodd bynnag, mae’n bwysig nad yw ffigurau ar gyfer blynyddoedd unigol yn cael eu cymryd allan o’u cyd-destun. Ar gyfer y flwyddyn 2023/24, roedd mwy o wartheg ifanc wedi’u gwerthu o gymharu â nifer y buchod. Rhoddodd hyn hwb i ffigyrau allbwn buchod unigol.
• Os cedwir y fuches, yna mae’n rhaid sefydlu polisi amnewid clir.
• Mae dadansoddiad elw gros o'r mentrau stôr a phesgi yn dangos bod pesgi gwartheg bîff yn amhroffidiol o fewn y system bresennol yn Awel y Grug, ac felly dylid rhoi'r gorau i’r fenter hon o blaid gwerthu gwartheg stôr yn iau.
• Mae dadansoddiad hefyd yn dangos bod y fenter bîff fesul uned da byw yn perfformio’n well na’r fenter ddefaid ar hyn o bryd. Fodd bynnag, mae costau sefydlog yn uwch ar gyfer y fenter bîff ac mae hyn yn arwain at elw net negyddol tra bod y fenter ddefaid yn darparu elw net cadarnhaol.

Ymchwiliwyd i'r opsiynau a'u trafod yn yr adroddiad terfynol 

Opsiwn 1 – Y system ffermio bresennol gyda pherfformiad gwell o ran defaid a gwartheg

Opsiwn 2 – Gwaredu’r fuches sugno a chynyddu nifer y mamogiaid i 1,000

Opsiwn 3 – Gwaredu’r fuches sugno a chynyddu nifer y mamogiaid i 1,000, ond gyda pherfformiad y ddiadell yn well

Opsiwn 4 – Sefydlu menter magu heffrod ar gontract sy’n rhedeg 50 o heffrod R1 a 50 o rai R2 ochr yn ochr â 700 o famogiaid

• Mae gwaredu’r fuches sugno a chynyddu nifer y mamogiaid yn dangos cynnydd o ran elw ym mhroffidioldeb cyffredinol y busnes (bydd data ariannol ar gael yn yr adroddiad terfynol) yn bennaf oherwydd gostyngiad mewn costau yn ymwneud â thrwsio a moduron. Fodd bynnag, byddai elw gros y fferm ychydig yn is nag y mae o dan y system bresennol fel y gwelir yn opsiwn 2.
• Yn sicr, mae mwy o le i wella perfformiad ariannol y fenter ddefaid na’r fenter bîff ac os gellir cyflawni hyn ynghyd â mân welliannau i berfformiad y buchod sugno, yna bydd yn cael effaith sylweddol ar elw cyffredinol y fferm.
• Soniodd Chris fod gwaredu’r fuches sugno a chynyddu niferoedd y mamogiaid yn opsiwn deniadol oherwydd y galw uchel am lafur sy’n gysylltiedig â’r buchod ac mae’r dadansoddiad o opsiynau’n dangos mai’r opsiwn mwyaf proffidiol fyddai opsiwn 3. Fodd bynnag, mae’r opsiwn hwn yn seiliedig ar welliant amlwg mewn perfformiad technegol ac ariannol y ddiadell. Byddai digon o le yn y sied adeg wyna ar gyfer 300 o famogiaid ychwanegol pe na bai buchod ar y fferm.

Nodwyd hefyd fod yna fanteision ychwanegol i gael gwartheg ar fferm lle na ellir gosod gwerth ariannol ac y dylid ei ystyried, gan gynnwys eu rôl mewn cylchredeg maetholion ac effaith pori cymysg ar fioamrywiaeth, cyfansoddiad y glaswellt a baich llyngyr.