Rheoli perthi/gwrychoedd

• PEIDIWCH â thorri neu docio yr un perthi/gwrychoedd mewn 
  blynyddoedd olynol. Ni chaniateir i chi dorri perth/gwrych ddwy flynedd yn 
  olynol. Mae hyn oherwydd bod nifer o rywogaethau perthi/gwrychoedd pren, 
  gan gynnwys drain gwynion, yn blodeuo yn ystod yr ail flwyddyn. Mae cadw 
  tyfiant hŷn yn golygu bod mwy o flodau a ffrwythau ar gael i fywyd gwyllt ar y 
  fferm. 
• Mae hyn yn berthnasol ar gyfer DWY ochr yr un berth/gwrych. Ni allwch 
  dorri un ochr yn y flwyddyn gyntaf a’r ochr arall yn ystod yr ail flwyddyn. 
• Gallwch dorri gordyfiant mieri y tu hwnt i broffil y berth/gwrych os oes 
  angen o ran iechyd a lles anifeiliaid. 
• Bioddiogelwch a hylendid peiriannau: Ystyriwch lanhau peiriannau i atal 
  lledaeniad rhywogaethau goresgynnol neu glefydau planhigion rhwng 
  ffermydd lle mae’r risg yn uchel. 

Eithriadau a ganiateir (Caniatáu torri blynyddol):

• Perthi/gwrychoedd neu goed sy’n ymestyn dros briffyrdd, ffyrdd, traciau neu 
  lwybrau cerdded lle bo angen eu torri am resymau diogelwch. 
• Torri fel rhan o waith cynnal a chadw arferol ar dir wedi’i wella. 
• Gall cwmnïau cyfleustodau dorri perthi/gwrychoedd sy’n effeithio ar linellau 
  trydan neu ffôn. 
• Gellir gwneud gwaith adfer perthi/gwrychoedd (gosod neu brysgoedio a chau 
  bylchau) ym mis Mawrth, ar yr amod nad yw’r gwaith yn tarfu’n fwriadol ar 
  adar sy’n nythu. 
• Sicrhewch fod trwyddedau cwympo cymeradwy ar waith lle bo angen cyn 
  prysgoedio perthi/gwrychoedd. (Gwiriwch ganllawiau cwympo) 
• Caniateir gwaith adfer perthi/gwrychoedd ar gyfer cystadlaethau neu 
  ddigwyddiadau hyfforddiant hyd at 30 Ebrill, gyda chaniatâd ysgrifenedig gan 
  Lywodraeth Cymru ac yn unol â Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981. 
•  

• Dim torri na thocio rhwng 1 Mawrth a 31 Awst (oni bai bod eithriadau’n berthnasol). Mae hwn yn ofyniad o dan Y Cod i Bawb.

• Pob tro y bydd perth/gwrych yn cael ei docio, mae’n rhaid ei dorri i bwynt 
  ychydig yn uwch a lletach nag o’r blaen. Mae hyn yn osgoi canolbwyntio’r ail 
  dyfiant ar yr un uchder, sy’n gallu gwanhau strwythur y berth/gwrych dros 
  amser. 
• Anelwch at dwf cynyddol o 5cm o leiaf fesul cylch tocio. 
• Unwaith y bydd y perthi/gwrychoedd yn cyrraedd 3m x 2m (neu 2m x 3m), 
  gallwch eu cadw ar y maint hwnnw ond dim ond bob yn ail flwyddyn y gellir eu 
  torri. 
• Mewn ardaloedd arfordirol neu ucheldir agored lle mae twf yn arafach, mae’r 
  gofyniad twf cynyddol yn dal i fod yn berthnasol, hyd yn oed os nad oes modd 
  sicrhau twf o 5cm. 
• 

Perth/gwrych heb ei thocio ers y flwyddyn flaenorol yn darparu bwyd ar gyfer bywyd gwyllt a strwythur mwy dwys sy’n addas i’r diben.

• Dylid cynnal neu sefydlu un goeden berth bob 50m ar gyfartaledd yn y berth/gwrych (wedi’i gyfrifo fesul parsel tir). Enghraifft: Dylai perth/gwrych 200m o hyd gynnwys o leiaf pedair coeden berth rhywle ar ei hyd. Diogelu coed perthi: Peidiwch â thorri na difrodi coed perthi. Nodwch ac osgowch unrhyw lasbrennau ifanc sydd wedi’u marcio i’w cadw.

  

Mae’n rhaid i gontractwyr gynorthwyo ffermwyr i gadw cofnodion cywir:

• Cadwch ddyddiadur gweithgarwch o bob gwaith yn ymwneud â pherthi/gwrychoedd, gan gynnwys dyddiadau torri, tocio a phlannu. 
• Cadwch luniau a llythyrau/negeseuon e-bost gan yr awdurdodau neu gwmnïau cyfleustodau’n egluro pam fod angen torri’n amlach. 
• Mae’n rhaid cadw cofnodion am 5 mlynedd ac mae’n rhaid iddynt fod ar gael i’w harchwilio.

Pwysigrwydd cyfathrebu rhwng y ffermwr a’r contractwr

Mae rheoli perthi/gwrychoedd yn effeithiol o dan y Cynllun Ffermio Cynaliadwy yn dibynnu’n helaeth ar gyfathrebu clir a rhagweithiol rhwng y ffermwr a’r contractwr. Cyn dechrau ar unrhyw waith, dylai’r ddwy ochr drafod y canlynol:

• Pa berthi/gwrychoedd a dorrwyd y llynedd 
• Pa wrychoedd sydd rhaid PEIDIO â’u torri eleni 
• Y llinell dorri arfaethedig er mwyn sicrhau twf cynyddol 
• Lleoliadau coed perthi a glasbrennau wedi’u tagio 
• Unrhyw waith adfer sydd wedi’i gynllunio (gosod/prysgoedio a chau bylchau) 
• Ardaloedd gyda chyfyngiadau’n ymwneud ag adar sy’n nythu ar y ddaear. 
  Gallai hyn effeithio ar y gofyniad i sefydlu coed perthi newydd 
• Eithriadau’n ymwneud â diogelwch (ffyrdd, cyfleustodau, mynediad) 
• Tystiolaeth a chofnodion gofynnol 

Gall sgwrs fer helpu i atal tor rheolau anfwriadol, diogelu taliadau Cynllun Ffermio Cynaliadwy’r ffermwr, a sicrhau bod y contractwyr yn cyflawni gwaith sy’n bodloni’r safonau amgylcheddol a chyfreithiol disgwyliedig fel rhan o’r cynllun.

Lleoliad coeden berth a glasbren wedi’i thagio - Coeden berth wedi’i phlannu a’i gwarchod yn briodol i hybu twf llwyddiannus a hwyluso’r gwaith o adnabod y goeden.