Torri padogau pori ymlaen llaw

Prif ganlyniadau

• Nid yw torri glaswellt ymlaen llaw yn gwella ansawdd glaswellt – Egni Metaboladwy (ME), gwerth D, protein crai (Tabl 2)
• Nid oes budd economaidd i dorri glaswellt ymlaen llaw mewn system bori cylchdro heblaw am y ffaith ei fod yn “edrych yn dda” ond mae’n gallu cynnig hyblygrwydd o ran rheolaeth (Tabl 4)
• Gellir defnyddio’r dechneg i reoli gorchudd uchel (>3,400 kgDM/ha) a gwella’r defnydd o’r glaswellt pan nad ydych yn gallu fforddio tynnu padog allan o’r system fel gwarged. Gellir defnyddio’r dechneg yn effeithiol mewn sefyllfa sychder
• Ni lwyddodd y dechneg o dorri glaswellt ymlaen llaw i annog mwy o dwf glaswellt – yn ein harbrawf, tyfodd y glaswellt a gafodd ei dorri ymlaen llaw 0.4 tunnell DM/ha yn llai na’r padog rheoli (Tabl 2)
• Ni lwyddodd y dechneg o dorri glaswellt ymlaen llaw i leihau baich chwyn yn y padogau 

Cefndir

Mae fferm Moor Farm yn cynnal system bori cylchdro drwy gydol misoedd yr haf ar gyfer y fuches o wartheg Holstein Friesian sy’n lloia yn y gwanwyn, ynghyd â phori achlysurol yn y gwanwyn a’r hydref i sicrhau bod y gwartheg yn bwyta cymaint o laswellt â phosibl. Mae’r fuches yn cynnwys gwartheg o faint canolig gyda chynhyrchiant a chymeriant uwch na’r anifeiliaid croesfrid nodweddiadol a geir mewn system loia yn y gwanwyn yn seiliedig ar ddulliau Seland Newydd. 

Bu’r prosiect hwn yn archwilio effeithiolrwydd torri glaswellt ymlaen llaw er mwyn cynnal ansawdd y borfa. Yn y gorffennol, bu’r ffermwr yn torri unrhyw badogau gyda gorchudd dros 3,100kg DM/ha ymlaen llaw, neu pan fo’r glaswellt yn goesog ac yn cyrraedd y cam atgynhyrchu. Byddai’n gwneud hyn 3-4 gwaith bob tymor. Ar hyn o bryd, mae’r ffermwr yn credu bod torri ymlaen llaw yn strategaeth gost-effeithiol er mwyn cynnal ansawdd y borfa, lleihau chwyn, a sicrhau perfformiad a chymeriant glaswellt y fuches.

Diben y gwaith

Ychydig iawn o waith ymchwil sydd ar gael yn edrych ar dorri glaswellt ymlaen llaw ar system ffermio llaeth allbwn canolig yn seiliedig ar laswellt, felly sefydlwyd arbrawf i archwilio effaith torri glaswellt ymlaen llaw ar y canlynol:

1. Ansawdd y borfa yn ystod y tymor pori
2. Baich chwyn yn y padogau
3. Twf glaswellt
4. Cymeriant, cynhyrchiant ac ymddygiad anifeiliaid (amseroedd gorwedd a bwyta)
5. Cost-effeithiolrwydd

Yr hyn a wnaed

1. Dewiswyd cae ger yr iard ar gyfer yr arbrawf, a chafodd ei rannu’n ddau badog 1 hectar:
   a.    Padog A oedd y dull rheoli, sef pori’r borfa heb unrhyw ymyrraeth gan beiriannau yn ystod misoedd yr haf
   b.    Cafodd Padog B ei thorri ymlaen llaw oddeutu 6-12 awr cyn pob rownd yn ystod y tymor pori
2. Mesurwyd twf y glaswellt bob wythnos neu bythefnos gan ddefnyddio mesurydd plât a’r system torri a phwyso i ganfod faint o dunelli o ddeunydd sych a gynhyrchwyd fesul hectar
3. Casglwyd samplau glaswellt ffres cyn pori pob padog ac ar gyfer dadansoddiad Sbectrosgopi Is-goch agos (NIRS)
4. Defnyddiwyd cwadrad i asesu ansawdd gweledol y borfa, presenoldeb chwyn, a dwysedd y borfa cyn, yn ystod ac ar ddiwedd yr arbrawf
5. Gosodwyd coleri gwartheg cnoi cil ar 10 buwch ar hap yn y fuches, a chafodd ymddygiad y gwartheg ei fonitro gan gynnwys cnoi cil, cymeriant, ac amseroedd pori a gorwedd
    

Canlyniadau

Tabl 1. Tunnelli a dyfwyd fesul ha ar bob padog yn 2025

Tabl 2. Dadansoddiad glaswellt

*Yn yr arbrawf hwn, casglwyd samplau glaswellt cyn mynd ati i dorri ymlaen llaw/pori; mewn tywydd sych. Byddai’r deunydd sych yn y porthiant sydd ar gael i’r gwartheg ar y padogau sydd wedi’u torri ymlaen llawn yn wahanol i’r canlyniadau uchod

Nid oedd y data a gasglwyd gan y coleri gwartheg (Ffigur 1) yn dangos unrhyw wahaniaeth amlwg mewn ymddygiad gwartheg ar y padog a dorrwyd ymlaen llaw o’i gymharu ag unrhyw badogau eraill a borwyd ar y fferm.
 

Ffigur 1. Data coleri cnoi cil

Chwyn ac ansawdd gweledol y borfa: Defnyddiwyd cwadrad i gyfrif chwyn ac i gynnal asesiad gweledol o ansawdd y borfa yn ystod yr arbrawf, ond ni welsom wahaniaeth sylweddol rhwng y triniaethau dros gyfnod yr arbrawf. Ni chafodd y chwyn eu chwistrellu yn ystod cyfnod yr arbrawf.

Opsiynau eraill ar gyfer rheoli padogau

• Tocio - Gall ail-dyfiant gael ei effeithio os nad yw’r glaswellt yn cael ei docio ar unwaith ar ôl pori, byddai’n cynrychioli cost debyg i dorri ymlaen llaw.
• Byrnu – Os oes digonedd o laswellt mewn mannau eraill ar y fferm, torri a byrnu padogau pori gyda glaswellt hirach fyddai’r opsiwn mwyaf addas er mwyn sicrhau’r defnydd gorau posibl.
• Symud gwartheg yn amlach – Er mwyn lleihau costau tanwydd a pheiriannau o’i gymharu â thorri cyn pori ac ati, gall symud y fuches 2/3 gwaith o fewn cyfnod o 12 awr arwain at well defnydd o orchudd uwch.
   

Tabl 3. Galw am laswellt fesul buwch ar gyfer cynhyrchiant 

*Kg MS/Buwch/dydd = Kg o solidau llaeth fesul buwch bob dydd

Tabl 4. Costau torri 1 hectar mewn 1 awr*

*Amcangyfrifon yw’r uchod. Byddai’r gost yn amrywio’n sylweddol gan ddibynnu p’un ai’r ffermwr neu gontractwr sy’n gweithredu’r offer, ynghyd â’r peiriannau a’r tractor a ddefnyddir o ran dibrisiant a defnydd o danwydd. 

Canlyniadau

• Mae’r gwaith hwn wedi dangos bod rhywfaint o enillion yn bosibl trwy dorri padogau cyn pori. Fodd bynnag, os defnyddir y dull hwn, mae’n bwysig ystyried amseriad y torri a’r pori dilynol.
• Agweddau ychwanegol ar y prosiect at y dyfodol: mae’n bosibl y byddai effeithiau mwy hirdymor ar bresenoldeb chwyn, ynghyd â deunydd organig y pridd, lefelau nitrogen a biomas microbaidd, yn ogystal â bioamrywiaeth a dal a storio carbon a fyddai’n gofyn am ymchwiliadau pellach.