Adfywio Coetir Presennol yn Glyn Arthur Farms Drwy Reolaeth

Mae'r tir ar fferm Glyn Arthur mewn dyffryn sy'n rhedeg o'r dwyrain i'r gorllewin i lawr o fryngaer Foel Arthur, ac yn rhan o Fryniau Clwyd yn Sir Ddinbych. Mae'r tir yn ymestyn dros y mynydd i'r gogledd, ac i'r de i ddyffryn llai Gales Uchaf. Mae’n gyfanswm o tua 400 erw. Mae tua 30% yn fynydd heb ei wella ac wedi'i led-wella, a 35% yn laswelltir wedi'i wella. Mae peth ohono’n cael ei dorri a pheth yn cael ei bori yn unig. Mae 15% o’r tir yn goetir a choed, ond mae yna hefyd lawer o barcdir hynafol, coed gwrychoedd, a chynefin glaswelltir Coediog allweddol, ynghyd â rhostir a glaswelltir heb ei wella - sy’n brin bellach.

Mae yna lawer o ardaloedd o goed llydanddail a chonwydd, wedi'u ffensio ac yn agored i bori; rhywfaint o goetir llaith, coed parcdir a nifer trawiadol o goed hynafol o sawl rhywogaeth wahanol – Derw, Helyg, Llarwydd, Gwernen a Chnau Ffrengig hen iawn ger Gales Uchaf.

Mae'r clystyrau caeedig o goed yn amrywio o ran rhywogaethau, gyda chlystyrau o Larwydd, Pinwydden a chollddail cymysg. Mae gan y rhan fwyaf isdyfiant trwchus o redyn a mieri. Cafodd y coetir ei dorri diwethaf yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Yna plannwyd llarwydd Ewropeaidd yn ystod yr 1960au. Mae clychau'r gog hefyd i'w cael mewn rhai ardaloedd sy'n arwydd o goetir hynafol.

Nod y prosiect yw datblygu cynllun rheoli ymarferol ar gyfer y coetir a fydd yn darparu ffrwd incwm ychwanegol i'r busnes ffermio. Byddai’r cynllun yn ystyried sawl opsiwn rheoli:

• Adfer y coetir brodorol 
• Teneuo i ryddhau coed aeddfed sy'n cael eu boddi gan isdyfiant 
• Teneuo i ffafrio gorchudd di-dor o gonwydd
• Teneuo a choed cysgod i achub y blaen ar glefyd llarwydd posibl
• Clirio’r ffynidwydd Douglas i godi incwm a newid i goetir brodorol 
• Teneuo i wella ansawdd y pren mewn clystyrau gwern
• Ffens i gadw stoc allan er mwyn cynyddu planhigion y ddaear a gwerth bioamrywiaeth 
• Rheoli’r llarwydd Ewropeaidd hynafol fel safleoedd nythu adar ysglyfaethus 

Bydd y prosiect hefyd yn cyfrannu at ganlyniadau Rheoli Tir yn Gynaliadwy, gan gynnwys:

• Defnyddio adnoddau’n effeithlon 
• Ecosystemau cydnerth
• Llai o allyriadau nwyon tŷ gwydr
• Tirweddau naturiol a’r amgylchedd hanesyddol gwarchodedig 
• Aer Glân; Gostyngiad mewn allyriadau Nwyon Tŷ Gwydr; Gwneud y mwyaf o storio carbon.
• Dŵr Glân, Lleihau risg llifogydd a sychder

Diweddariad Terfynol

Prif ganlyniadau:

• Mae’r cynllun rheoli coetir ar fferm Glyn Arthur wedi arwain at dynnu 228 tunnell o goed yn yr ymarfer teneuo cyntaf, gan dderbyn £75/tunnell ar gyfartaledd ar gyfer gwerthiannau pren yn erbyn cost o £55/tunnell argyfer cwympo a echdynnu a £13/tunnell ar gyfer cludo o’r coetir i ochr y ffordd. Mae hyn yn gyfystyr ag incwm ychwanegol o £2,791 ar gyfer y fferm ar ôl ystyried costau’r contractwyr.
• Bydd ôl-gwympo yn cynhyrchu ansawdd a chynnyrch pren gwell drwy weithgareddau teneuo dethol, gan ganolbwyntio ar goetiroedd hŷn yn Lodge Wood er mwyn cynyddu ansawdd yn gyflym. Amcangyfrifir bod y gynyddran o ran cyfanswm pren fesul blwyddyn yn 20.1m3/ha.
• Mae Glyn Arthur wedi datblygu gwybodaeth a hyder i barhau gyda’r trefniadau rheoli coetir ar y fferm.

Cefndir:

Mae’r coetir ar fferm Glyn Arthur yn ymestyn dros ardal o oddeutu 20 hectar (ha), gan gynnwys planhigfeydd conwydd cymysg, coetir lled-naturiol a pharcdir hanesyddol gyda choed aeddfed ar wasgar. Dros y 50 mlynedd diwethaf mae hunan-deneuo wedi digwydd mewn planhigfeydd cymysg o ganlyniad i gystadleuaeth, plâu a chlefydau.

Mae’r prosiect hwn yn canolbwyntio ar greu cynllun rheoli coetir cynhwysfawr i greu incwm ychwanegol ar gyfer y fferm.

Mae’r cynllun wedi ystyried sawl opsiwn rheoli:

• Adfer coetiroedd brodorol a theneuo ardaloedd sydd wedi gordyfu er budd coed aeddfed.
  Cyflwyno arferion teneuo rheolaidd i symud tuag at goedwigoedd gorchudd parhaus.
• Adfer Planhigfeydd ar Safle Coetir Hynafol (PAWS) trwy ailstocio gyda rhywogaethau amrywiol, gan sicrhau adnoddau pren ar gyfer y fferm at y dyfodol.
   

Diben y gwaith:

1. Datblygu cynllun rheoli a fydd yn cyd-fynd ag opsiynau rheoli tir yn gynaliadwy er mwyn gwella isadeiledd gwyrdd ar y fferm i wella a chynyddu faint o garbon sy’n cael ei storio, bioamrywiaeth, ansawdd aer a dŵr a chreu incwm drwy ddefnyddio’r buddion aml swyddogaeth y mae coed yn eu darparu. Bydd gwella cyflwr y coetir a dod â’r coetir yn ôl i weithredu fel ased gweithredol i’r busnes fferm yn allweddol.
2. Archwilio marchnadoedd ar gyfer ystod o’r rhywogaethau sydd ar gael ac ymchwilio i ychwanegu at werth y pren fel adnodd wedi’i felino ar gyfer y fferm.
3. Y dull CCF yw'r penderfyniad strategol a ddewiswyd a wnaed er budd ecolegol ac economaidd hirdymor. Bydd hyn yn creu cymysgedd amrywiol o rywogaethau ar draws y coetir cyfan, gan bylu ffiniau traddodiadol yr ardaloedd.

Yr hyn a wnaed:

1. Cynhaliwyd trafodaeth ford gron i ganfod amcanion Glyn Arthur a’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol
2. Creu amserlen cynllun gweithredu i olrhain cynnydd ac i bennu amserlen ar gyfer cyfarfodydd trafod allweddol fel y bo’r angen
3. Adolygu a dehongli’r arolwg asesu coetir
4. Cyflwyno cais ar gyfer archwilio llarwydd i CNC
5. Cyflwyno trwydded cwympo coed gan gynnwys manylion ailstocio ardaloedd sydd wedi’u cwympo
6. Creu cynllun rheoli coetir a’i gyflwyno i CNC ar gyfer cymeradwyaeth
7. Cynhyrchu adroddiad rhwydwaith Coedwriaeth Anarferol yn seiliedig ar fesuriadau’r ardal yn y coetiroedd i asesu statws iechyd ac ansawdd rhywogaethau coed unigol
8. Gan fod Glyn Arthur wedi comisiynu contractwr cyn dechrau’r prosiect, cynhaliwyd cyfarfod i drafod y rhaglen waith a’r llwybr echdynnu. 
9. Marcio’r llain sampl ar gyfer pren yn Lodge Wood a darparu hyfforddiant i Sarah
10. Parhau i gysylltu gyda CNC ac awdur y cynllun i sicrhau’r dyddiad targed ar gyfer derbyn cymeradwyaeth. 

Canlyniadau:

• Rhagfyr 2024
• Gorffennaf 2024